Önceki yazılarımızda insanın yaşam doyumunu etkileyen dış koşullar olarak; iş bulma imkanı, toplumsal hoşgörü, fiziki ortamın sunduğu imkanlar, sanatın desteklenmesi, sessiz ve güvenli ortam ve kişin yaşadığı mahalleyi sıralamıştık. Bu yazıda konuyu biraz daha özelleştiriyoruz.
“Yaşam doyum düzeyiniz ve entelektüel seviyeniz yakın çevrenizde sık görüştüğünüz beş insanın ortalamasıdır” diyenler olduğu gibi bu ifadeyi abartılı bulanlar da vardır. Ancak şüphesiz sosyal bir varlık olan insan etkileşim içinde olduğu çevreden etkilenir.
İnsanların büyük çoğunlukla dar bir çevrede ve yalnızlık içinde yaşadığı Anglo-sakson kültürünü esas alan batı kaynaklı araştırmalar, aile dışındaki kişilerle sosyalleşmeye büyük önem verir. Örneğin Gallup Sağlık Anketi, mutluluk sıralamasında ilk on içerisinde yer alan Amerikalıların aile ve arkadaşlarıyla günde 6-7 saat sosyalleşmesinin gereğini ortaya koymuş ve bu sürenin insan mutluluğu açısından önemli olduğu bildirilmiştir. Oysa Türkiye’de yaşayanların büyük çoğunluğu, kendi hayatlarının doğal akışında bu süreyi aşan bir sosyalleşme imkânına sahiptir. Kişiyi zihinsel ve duygusal açıdan tatmin edecek sohbetlere gireceği yakın arkadaşlara sahip olmak, iyilik haline ve mutluluğa katkı yapar. Benzer şekilde hayatından memnun ve mutlu insanlarla dolu bir çevrede bulunmak da mutluluğu olumlu yönde etkiler.
Aşağıda sıralanan adımlar böyle bir çevrenin oluşturulmasına katkı sağlar:
Sosyal çevreyi gözden geçirmek ve genişletmek: En çok vakit geçirdiğiniz on arkadaşınızın listesini çıkartın. Bu arkadaşlarınızı size yaşattıkları duygu durumları açısından değerlendirin.
Sonuç olarak insanın zekâ ve entelektüel seviyesinin belirlenmesinde, en çok görüştüğü arkadaşlarının ortalamasının etkili olduğunu aklınızdan çıkartmadan seçimlerinizi bir kere daha gözden geçirin.
Şimdi kısaca düşünce ufkunuzu genişletecek, yaşam doyumunuz artıracak ve kendinizi iyi hissetmenize imkan sağlayacak birkaç öneriye göz atalım.
Ortak değer ve heyecanları paylaşacak bir gruba katılmak: Bu grup bir sivil toplum kuruluşu olabileceği gibi, birlikte seyahat edebileceğiniz doğa yürüyüşü yapacağınız veya kitap okuyabileceğiniz bir grup olabilir. Belirli bir amaçla içine girilebilecek gruplarda kişiler zaman içinde paylaştıkları ortak heyecan nedeniyle birbirlerine destek olur, birbirlerini daha iyi anlar ve bir güven çemberi oluştururlar. Yeni annelerin oluşturdukları gruplar, dini sohbet gurupları, bisiklete binmek amacıyla bir araya gelen topluluklar, tango vb gibi belirli bir anlayışla dans figürleri geliştirilen gruplar bu konuda verilebilecek farklı ve çok sayıdaki örnekler arasından ilk aklıma gelenlerdir.
Duygu dünyasına manevi boyut katmak: İnsanların hissettiği iyilik hali ile, manevi boyutun varlığı arasındaki ilişki, birçok araştırmayla ortaya konmuştur. Dini inanış insanlarda maneviyatı geliştirmek açısından çok açık yol ve yöntemler verir. Ancak bu konuda dini inanışın ne olduğunun önemi yoktur. Örneğin sadece kitaplı dinler değil, Budizm veya Japonların atalara inanç gibi, tanrısı olmayan inanç sistemleri de maneviyatı teşvik eder ve insanlarda anlam duygusu oluşturur. Kişinin kendini adadığı bir sivil toplum örgütü de aynı işlevi görebilir. Önemli olan kişinin kendini aşan bir amaca hizmet ettiği duygusunu yaşamasıdır. Kendinden daha az şanslı insanlara yardım etmeyi kendisine görev sayan bir insan, iyilik yapmanın verdiği hazzı yaşar. Hayatlarında maneviyat boyutu olan insanların, paranın sağladığı imkânlara ve sağlayacağı konfora ulaşmak için büyük bir açlık duymadıkları bilinir. İyilik yapmak, iyilik gören kadar, bazılarına göre, iyilik yapana daha yüksek doyum sağlar ve iyi hissetmesine neden olur.
Kitap okumak, sanat ve felsefe ile ilgilenmek: Kitap okumak roman kahramanları aracılığı ile farklı düşünce ve duyguları tanımaya, empati geliştirmeye imkan verir. Sanat, özellikle de soyut sanat, bir sergi veya müzede, inceliklerini anlayamadığımız bir eseri bir rehber veya küratörle incelemek, hayata bakışımızı genişletir, “önceden” saçma gelen bir nesne veya yapıta, daha önce bakmadığımız gözle bakmamızı sağlar. Benzer şekilde felsefe de, önyargılarımızdan arınmamıza yardımcı olur.
Hayatı geçirmek için doğru insanı bulmak: Evlilik veya beraberlik olmadan da insanların kendilerine yetmesi ve mutlu olması mümkündür. Okuyacağınız öneri ve değerlendirmeler bu yönde arayış içinde olanlar için geçerlidir. Yapılan birçok araştırmanın ortak sonucu, uzun süreli dengeli bir ilişkiye sahip olanların stres düzeylerinin daha düşük olduğudur. Kötü evliliklerin ve kısa süreli beraberliklerin kronik strese neden olarak birçok hastalığın hazırlayıcısı olduğu bilinir. Hayatlarında böyle bir beraberlik olmayanlar için, doğru beraberlikler adına atılacak adımları basitleştirerek şöyle sıralayabiliriz:
Sonuç
İş hayatını ve içinde yaşanılan toplumu dışında tutarsak insanın mutluluğunu etkileyen faktörlerin yakın arkadaşları, bunun dışındaki sosyal çevresi, hayatına anlam verecek manevi derinliğe sahip bir grubun parçası olmak gibi çok karmaşık olmayan nitelikler taşıyor. Evli olmak veya bir hayat arkadaşının varlığı bir tercih sorunudur. Birçok kişi iyi bir evlilik için “doğru insanı bulmanın” önemli olduğuna inanır. Ancak bu arayış içinde olanların çok azı “doğru insan olmanın” önemi üzerinde düşünmektedir. “Doğru insan” olmak, her şeyden önce güçlü bir vicdan geliştirerek değerlerinin ne olduğunun farkında olmak ve onlara uygun yaşamaktır.
(*) Bu yazı Doğan Kitap’tan yayınlanan Hayatın Hakkını Vermek kitabından değişiklikler yapılarak alınmıştır.